Wat een familie, die Piccards. Grootvader Auguste, die trouwens model stond voor het personage van professor Zonnebloem uit de Kuifje-strips, verkende als eerste de stratosfeer. Zijn zoon Jacques dook tien kilometer diep in de Marianentrog. En nu is er Bertrand, de kleinzoon van Auguste, die met het experimentele vliegtuig SolarImpulse de wereld rond wil vliegen door uitsluitend zonne-energie te gebruiken. Het eerste grote Piccard-avontuur van de 21ste eeuw staat in de steigers. Kostprijs? Veertig miljoen euro!

Ook 's nachts zonne-energie

Op het KMI ontmoeten we drie sleutelfiguren in het team van SolarImpulse. André Borschberg is CEO van het project en zal samen met Bertrand Piccard als piloot het vliegtuig rond de wereld vliegen. Christian Le Liepvre is Directeur Operaties bij Altran, een Europese consultancygroep die SolarImpulse bijstaat op het vlak van technologische innovaties. En dan is er nog Luc Trullemans, router bij het KMI, die zowel de simulaties als de echte vlucht meteorologisch begeleidt.

"Tegen 2010 of 2011 hopen wij met SolarImpulse rond de wereld te vliegen," zegt pilootAndré Borschberg. "Dat is niet zomaar een stunt, maar een symbool. Wij willen aantonen dat technologie kan worden aangewend in functie van het milieu. SolarImpulse zal voor 100% met zonne-energie worden aangedreven, en het straffe is dat wij desondanks ook 's nachts zullen doorvliegen."

Is dat een primeur? Borschberg: "Eigenlijk wel, al is SolarImpulse niet het eerste vliegtuig op zonne-energie. Er zijn al van in 1981 tests aan de gang met onbemande én bemande toestellen, maar die konden enkel overdag vliegen tussen 10 en 16 uur, wanneer de zon het hoogst stond. Alleen de Helios, een onbemand toestel uit 2001, heeft 's nachts gevlogen, maar het is helaas tijdens de vlucht kapot gegaan door turbulentie. Wij willen de hele nacht doorvliegen, en dat doen we door overdag zoveel mogelijk te stijgen en de energie uit de zonnepanelen op te laden in batterijen, en vervolgens 's nachts die batterijen te gebruiken en tegelijk te dalen om energie te besparen."

SolarImpulse wordt een heel groot toestel, maar het weegt relatief weinig. "Dat klopt," zegt Borschberg. "We moeten bij de bouw met heel veel factoren rekening houden, maar het gewicht is misschien wel het allerbelangrijkste. SolarImpulse heeft een vleugelwijdte van 80 meter, wat evenveel is als een Airbus 380, maar hij weegt slechts 2 ton, tegenover 560 ton voor de Airbus. Wij gebruiken zonnepanelen die een rendement van 20% geven. Er bestaan er met een beter rendement, maar die wegen te veel, dus we hebben een compromis moeten sluiten, juist om dat gewicht te beperken. Daarom is er ook maar plaats voor één persoon, en in de cabine wordt de luchtdruk op peil gehouden door een piepklein motortje dat maar een paar honderd gram weegt. Het gemiddeld vermogen van het vliegtuig is niet meer dan 12 PK. Dat is even weinig als bij de pioniersvlucht van de gebroeders Wright in 1903. Om nog een vergelijking te maken: een hedendaags privévliegtuigje voor 4 personen heeft al gauw 250 PK in de motoren zitten.

Gaat het dan niet heel traag? "Inderdaad. We gaan in etappes vliegen, want non-stop rond de wereld op zonne-energie is vooralsnog technologisch niet mogelijk. We voorzien vijf etappes van telkens drie dagen in de lucht, afwisselend uitgevoerd door Bertrand Piccard en ikzelf. Vijftien vliegdagen in totaal, en als je daar de tijd aan de grond aan toevoegt, zal de expeditie toch zo'n maand in beslag nemen. Sneller dan maximaal 120 à 130 km per uur zullen we met dit vliegtuig niet kunnen vliegen. En dat is dan nog afhankelijk van de weersomstandigheden."

Zaadjes van innovatie

De weersomstandigheden! Dat is een kolfje naar de hand van weerkundige Luc Trullemans van het KMI. Een paar weken geleden begeleidde hij in de Sterrenwacht in Ukkel de eerste virtuele proefvlucht van de SolarImpulse. Een virtuele computersimulatie van een vlucht van Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten naar Shenzhen in China, maar dan wel rekening houdend met de reële weersomstandigheden op dat moment. "Het was een prima weertje om op te stijgen," zegt Trullemans. "Al hebben we even onze wenkbrauwen gefronst toen er boven Saoedi-Arabië onweerswolken begonnen samen te pakken, maar dat bleek uiteindelijk geen probleem. We vlogen van west naar oost, en het kwam erop neer de meest geschikte 'couloir' te vinden, met goeie wind en veel zon, tussen de onstabielere weersystemen door. We moesten de moessons vermijden en - vooral - de tropische wervelstorm Chanchu, die zoveel schade had aangericht op de Filipijnen en juist toen wij opstegen de zuidkust van China teisterde."

Het KMI is niet de enige partner van SolarImpulse. Het grootste gedeelte van het budget komt van de hoofdsponsors Solvay en Omega. De universiteit van Lausanne (EPFL) levert wetenschappelijk advies, de Europese ruimtevaartorganisatie ESA stelt haar technologie ter beschikking en vliegtuigbouwer Dassault levert knowhow bij de constructie. Maar het pure vernuft en de radicaal nieuwe technologieën komen van de groep Altran, de engineering partner van SolarImpulse die in 19 Europese landen 16.000 ingenieurs tewerkstelt. Ingenieur Christian Le Liepvre is de man die voor Altran de samenwerking met SolarImpulse leidt. "Toen Bertrand Piccard aankwam met zijn plan om de wereld rond te vliegen op zonne-energie, moesten we geen seconde nadenken: daar wilden we absoluut aan meewerken. Maar het bleek al gauw dat we ons een duivels lastig project op de hals hadden gehaald: er zijn enorm veel parameters om rekening mee te houden. Toch willen we het absoluut tot een goed einde brengen, want dit is echt een project voor de 21ste eeuw. We gaan vandaag zaadjes van innovatie planten, en wie weet wat voor praktische toepassingen er in de toekomst zullen uit voortspruiten."

Een grote verantwoordelijkheid van het technologisch team is de veiligheid van de piloot. Le Liepvre is zich daar ten zeerste van bewust: "Onze job is niet om risico's te nemen, maar om nieuwe technologieën te lanceren. SolarImpulse moet vliegen, maar moet ook veilig genoeg zijn voor de piloten. Vandaar ook dat we zoveel tijd en moeite investeren in het testen van het vliegtuig door simulaties zoals hier in het KMI. Het is de taak van onze ingenieurs om ondanks de complexiteit van de taak alles en iedereen in goede banen te leiden, alle verschillende disciplines optimaal te doen samenwerken."

Als afsluiter nog iets over die veiligheid. Toen Lindbergh voor het eerst de oceaan overvloog, had hij geen parachute bij zich, want dat was te veel extra ballast. Hoe zit dat in de SolarImpulse? "Ja, wij zullen een parachute meenemen," lacht Borschberg. "De piloot en zijn materiaal zijn goed voor 150 kg. Daarom hebben we ook die enorme vleugelwijdte van 80 meter nodig. Zonder piloot zou het misschien wel met 15 meter gekund hebben, maar dan is het geen avontuur meer natuurlijk..."

(HDP)

www.solarimpulse.com

www.altran.com/be

www.kmi.be