We treffen de arts in zijn keuken, alwaar hij de kasten doorzoekt. "Mijn vrouw is ook niet ongevoelig voor die hele bio-hype," aldus Dr. Jos, "dus tegenwoordig moet ik mijn keukenkasten doorzoeken nadat ze is gaan winkelen." Hij schudt zijn hoofd. "Zo ver is het gekomen. Tjongejonge... Ahá!" De arts haalt een piepklein potje uit de kast en laat het in zijn zak glijden. "Betrapt!"

GUIDO: Dr. Jos, snoodaard, wat moffelt u daar weg?
DR. JOS: Straks vriend, straks. Eerst ga ik je eens wat cultuur bijbrengen. Het 'Veblen-effect', zegt je dat iets? GUIDO: Euh, eerlijk gezegd... DR. JOS: (gaat zitten aan de keukentafel en begint te doceren) Thorstein Veblen was een 19de-eeuwse Amerikaanse economist. Zijn stelling was: als je iets duur genoeg maakt, gaan de mensen vanzelf geloven dat het van hoge kwaliteit is. (kijkt me aan) Veblen was een vent met brains en visie, Van Caesbroeck. Want nu, in de 21ste eeuw, is er een prachtvoorbeeld van het Veblen-effect: die ellendige bio-rommel.

GUIDO: (gaat ook zitten) Voila, zo kennen we meteen uw standpunt.
DR. JOS: Waarom zitten de bio-producten in de lift? Dat is natuurlijk een rechtstreeks gevolg van de door de media aangezwengelde food scares van de laatste jaren. Dioxine, PCB's, dollekoeienziekte, hormonen, pesticiden... Iedereen heeft schrik voor wat er op zijn bord komt. En plots staat daar iets nieuws in de winkel: bio-eten, dubbel zo duur maar wel organisch geteeld. Een gegarandeerde hit, dat kon je dankzij de theorie van Veblen voorspellen met je vingers in je neus.

GUIDO: Ik vind het niet zo verwonderlijk dat mensen meer willen betalen voor voedsel dat veiliger en gezonder is.
DR. JOS: Zeer juist: perfect aanvaardbaar, mocht het ook waar zijn. Want helaas is die hele bio-industrie pure volksverlakkerij: hun voedsel is noch gezonder, noch veiliger. Integendeel! Da's de grote zinsbegoocheling van de laatste jaren. Het industrieel geteeld voedsel is nog nooit zo veilig geweest, en toch leggen de mensen hun vertrouwen in een teeltmethode die de klok een eeuw terugdraait, met alle gevolgen vandien.

GUIDO: Maar een natuurlijke werkwijze is toch altijd beter?
DR. JOS: (klopt op tafel) Bijlange niet! Nog zo'n cliché! Waarom zou 'natuurlijk' per se synoniem moeten zijn met 'gezond'?! De sterkste gifstoffen ter wereld zijn niet door de mens gemaakt, maar komen uit de natuur. Kijk eens, ik heb misschien slecht nieuws voor jou, maar het wordt hoog tijd dat je de realiteit onder ogen gaat zien: alle voedsel is in zekere mate kankerverwekkend.

GUIDO: Pardon??
DR. JOS: Maar ja! In elk voedsel zitten natuurlijke carcinogenen, daar is niets aan te doen. Maar we moeten nu eenmaal eten, nietwaar? En eerlijk gezegd: een beetje pesticiden of schimmelwerende producten erbovenop, dat gaat écht het verschil niet maken hoor. Liever dat dan schimmel. Bio-geteeld voedsel heeft veel meer kans om gecontamineerd te zijn met schimmeltoxines. Mycotoxines zijn dat, zeer kankerverwekkend: aflatoxines en fumonisines, enfin, ik heb het daar uitgebreid over gehad in ons interview over vleesvervangers. Maar goed, ook dat is nog het ergste niet. Wat is volgens jou, algemeen gezien, het grootste gezondheidsprobleem met voedsel? Waar de meeste mensen ziek van worden of zelfs sterven?

GUIDO: Euh... besmetting met bacteriën?
DR. JOS: (oprecht verwonderd) Check out the big brain on René! Bel het Nobelprijscomité! Juist, Van Caesbroeck! Correctamundo, jongen! (schudt mijn hand) Bacteriën, dát is het probleem! E. coli, salmonella, campylobacter, listeria, botulisme, dat zijn de échte food scares! En waar voelen de meeste van die bacteriën zich perfect thuis? In stront! En waar bemest de bio-industrie zijn gewassen mee? Met natuurlijke mest. Dus: met stront. Need I say more?

GUIDO: Niet akkoord: veel bio-telers bemesten ook met boekweit.
DR. JOS: (knikt goedkeurend) Nee maar, je bent echt wel ad rem vandaag. Kijk, bemesten komt er eigenlijk op neer dat je stikstof in de grond wil brengen. Dat kan perfect met kunstmest: de bekende korrels, maar daar is de bio-industrie tegen. Niet milieuvriendelijk genoeg. (lacht bitter) Sta me toe daar even brandhout van te maken. Kunstmest wordt gemaakt met stikstof uit de lucht. De lucht zit vol N2. Maar waar halen de bio-jongens hun stikstof? Ofwel uit mest, en daarvoor heb je vee nodig. Vee verbruikt veel land, is dat milieuvriendelijk? Ofwel uit stikstofcapterende planten als boekweit, maar die moet je aanplanten, waarvoor je ook weer veel oppervlakte nodig hebt. Goed voor het milieu? Laat me niet lachen! Men heeft eens uitgerekend wat er zou gebeuren als morgen alle wereldburgers zouden overschakelen op biovoer. Dan zou men twee extra continenten nodig hebben! (lacht) En dan maar melken over de verdwijning van het regenwoud!

GUIDO: Zo had ik het nog niet bekeken.
DR. JOS: Daarom zeg ik ook: bio is voor snobs. Kalende schijterds met een loft, een grijs paardenstaartje, een vet salaris en een 4x4 voor de deur. Enggeestige mensen die niet willen nadenken. Bio-teelt, back to basics, allemaal zever! In België is helemaal geen plaats voor bio-teelt! Dat wordt meer en meer ingevoerd uit Polen met camions en vliegtuigen, hopla: weer vervuiling. (komt op dreef) Al die Tsjernobyl-patatten en misvormde tomaten en weet ik veel. Vroeger was er wel eens een olijke boer die een patat in de vorm van een lul met een stel kloten opstuurde naar Armand Pien, die daar dan vrolijk over deed in zijn weerpraatje. Tegenwoordig vind je die tweederangsgroenten opnieuw terug, in de bio-afdeling, twee keer zo duur als de schone ronde patatten die ernaast liggen. (schudt zijn hoofd en klopt op tafel) De vuile bedriegers! Bio-ayatolla's zijn het! Leve de Aldi! Weg met de natuurwinkel! GUIDO: Houd u een beetje in, Dr. Jos, u gaat weer last krijgen door uw uitspraken. Vertel ons liever wat voor potje u daarnet in uw zak liet glijden.
DR. JOS: (dept het zweet van zijn voorhoofd) Babyvoeding! (zet het potje met een klap op tafel) Er bestaat nu ook bio-babyvoeding! Maar waar denken de jonge moeders niet aan? In de gewone potjes babyvoeding is het prakje gesupplementeerd met vitaminen, perfect aangepast aan de behoeften van het kind. Maar in de bio-potjes mag dat natuurlijk niet. Conclusie: dubbel zo duur en veel armzaliger qua voedingswaarde. (mikt het potje met een zwierige boog in de vuilnisbak) Weg ermee! En ik ken een blondine die vanavond weer van het zweepje zal krijgen!

René Van Caesbroeck

Dr. Jos beveelt geïnteresseerden volgende verhelderende lectuur aan:

Feingold, Should we fear "health foods"?, Arch-Intern- Med., jul. 1999
Williams, Nutritional quality of organic food: shades of grey or shades of green?, Proc-Nutr-Soc., feb. 2002
Bourn e.a., A comparison of the nutritional value, sensory qualities and food safety of organically and conventionally produced foods, Crit-Rev-Food-Sci-Nutr., jan. 2002
Williams e.a., Perceived risks of conventional and organic produce: pesticides, pathogens, and natural toxins, Risk- Anal., apr. 2001
Fisher, Organic: what's in a name?, Environ-Health- Perspect., mrt. 1999
Leckie, Is organic food production feasible?, Nutr-Health., 1999
Rix e.a., A psychiatric study of patients with supposed food allergy, Br-J-Psychiatry., aug. 1984
O'Donnel, Organic Sabotage, Lancet., nov. 1999
Adam, Nutritionists question study of organic food, Nature., aug. 2001
Kapp, International food committee agrees on organic food guidelines, Lancet., jul. 1999
Fox, "Organic" food animal agriculture and medications, JAm- Vet-Med-Assoc., mrt. 1991
Jukes, The organic food myth, JAMA., okt. 1974