Gepost: 10/06/2002
Categorie: Dr Jos
Na een barre winter en een uitgeregende lente breekt eindelijk de zon door de wolken. Ha, daar is de zomer! Fraai gebronsde meisjesbenen op straat, zwoele nachten vol cocktails en muziek, zonovergoten, diepgroene parken en... muggen! Menige idyllische zomernacht wordt grondig verpest door aanhoudend muggengezoem en jeukerige rode bulten op armen en benen. Raken we dan nooit verlost van die smerige beesten?
In onze slaapkamer alvast wel, want bij wie steekt inmiddels geen elektrisch apparaatje in het stopcontact met daarin tabletjes of een flesje met insecticide? Effectief en handig, jawel, maar zijn die muggendoders eigenlijk wel gezond? We vragen het aan Dr. Jos. Dr. Jos: (haalt zijn schouders op) Maak je geen zorgen, veel kwaad kan dat niet. Maar die producten zijn wel duur en overbodig. GUIDO: Overbodig? U gebruikt geen insecticide? Dr. Jos: Integendeel! Kerel, ik kan me de dag niet meer herinneren dat ik nog eens een muggenbeet heb gehad. En hoe komt dat? Ten eerste: ik ga nooit op reis, ten tweede: ik heb een veel beter middeltje dan die Vapona-tabletjes van jou. Veel beter, en veel goedkoper. GUIDO: En dat is? Dr. Jos: (leunt naar voor over zijn bureau) DDT! GUIDO: Hola! Dokter! DDT is al 30 jaar verboden! Dr. Jos: (staat grijnzend op) So what? Flippo's zijn ook verboden, en ik zie er nu alweer in mijn chips zitten, met Pokémon erop. (opent een kast en haalt er een verstuiver uit zonder etiket) Dichlorodifenyltrichloorethaan. DDT. De meest effectieve insectenverdelger ooit. (zet de verstuiver op zijn bureau en gaat weer zitten) GUIDO: (kijkt naar het kleurloze product in de verstuiver) Tjonge, Dr. Jos, waar háált u dat? Dr. Jos: Waar máákt u dat, is eigenlijk de vraag, maar goed. (glimlacht) Soit. Daar gaan we het verder niet over hebben, ik heb al last genoeg gehad door die prutsartikeltjes van jou. Laat me liever eens de ongelooflijke geschiedenis van de DDT uit de doeken doen. GUIDO: Graag! Dr. Jos: Mooi. DDT is voor het eerst gesynthetiseerd in 1877, maar pas rond 1940 ontdekte een Zwitser, een zekere Dr. Paul Müller, dat het product onmiddellijk en supereffectief alle insecten doodde die ermee in contact kwamen, zonder dat het toxisch was voor de mens. En nog iets: het was spotgoedkoop. In de daaropvolgende jaren - met wat vertraging door de oorlog - werd een plan uitgedokterd om met behulp van DDT wereldwijd de malariamug uit te roeien. Een fantastisch plan, waarvoor Müller in 1948 verdiend de Nobelprijs kreeg. GUIDO: Aha, DDT was dus lang geen obscuur product? Dr. Jos: (wijst naar de verstuiver) Integendeel, wat hierin zit, heeft honderden miljoenen mensenlevens gered. Gedurende 20 jaar is DDT heel intensief gebruikt, en de resultaten waren fantastisch. Een voorbeeldje: in 1948 werden in Sri Lanka 2,8 miljoen mensen besmet met malaria. Tegen 1963 waren er dat nog 17. GUIDO: 17 miljoen? Dr. Jos: Nee kalf, 17 individuele gevallen! Malaria was vrijwel uitgeroeid op het eiland. By the way, ook in Europa kwam malaria tot voor 50 jaar regelmatig voor, vergeet dat niet. Vooral in de streek rond Napels, maar ook in moerasgebieden bij ons in België. Uitgeroeid, dankzij DDT. En ook in Zuid-Amerika, het Verre Oosten en Afrika kreeg men stilaan malaria onder controle, net als nog allerlei andere door insecten overgebrachte ziekten trouwens: pest, gele koorts, vlektyfus, slaapziekte... GUIDO: Kortom, niets dan rozengeur en maneschijn. Dr. Jos: (knikt) Tot in 1962 de groene bom barstte. Toen schreef Rachel Carson - een milieu-activiste avant-la-lettre met de looks van Magda Aelvoet en het verstand van Mieke Vogels - het boek Silent Spring, waarin ze onder meer DDT belaadde met alle zonden van Israël. Dat boek zou trouwens zowat de bijbel van de groene beweging worden. Helaas zat er in dat prille groene clubje blijkbaar niemand die voldoende wetenschappelijk geschoold was om in te zien dat die hele Silent Spring berustte op bevooroordeelde conclusies, slordig uitgevoerde experimenten, associaties uit het ijle en vergelijkingen die nergens op slaan. GUIDO: Wat wist mevrouw Carson dan over DDT te vertellen? Dr. Jos: DDT zou kankerverwekkend zijn, zou de fertiliteit aantasten en zou ervoor zorgen dat door opstapeling en accumulatie vooral roofvogels - die aan de top van de voedselpiramide staan - met uitsterven worden bedreigd. GUIDO: Ernstige beschuldigingen... Dr. Jos: (steekt zijn wijsvinger in de lucht) Maar ze slaan nergens op! Ten eerste, die kanker. Dat is gebaseerd op een experiment met muizen, die allemaal kanker kregen na blootstelling aan DDT. Nu, het uitgangspunt is al fout om te beginnen, wat wij zijn geen knaagdieren: wat slecht is voor een muis, is niet noodzakelijk slecht voor een mens. Maar het experiment was nog dommer dan dat: naderhand bleek dat er een kankerverwekkende schimmel zat in het voedsel dat die muizen kregen. (lacht) Tja, geen wonder dat ze collectief de pijp uit gingen. En dan was er nog iets: bij vrouwen met borstkanker werd een verhoogd gehalte aan DDT in het bloed gemeten. Paniek: zou DDT borstkanker veroorzaken? (schudt zijn hoofd) Ook dit was een redeneerfout om U tegen te zeggen. De verhoogde DDT-concentratie was een gevolg van borstkanker, niet de oorzaak! DDT wordt opgeslagen in vetweefsel, wat absoluut geen kwaad kan, maar mensen met kanker gaan drastisch vermageren, dat vet wordt afgebroken en DDT komt in het bloed terecht. Zie je het verschil tussen oorzaak en gevolg? GUIDO: Ik denk het wel. Dr. Jos: Goed. Dan ben je slimmer dan Carson, want die zag dat duidelijk niet. Trouwens, er is nooit een verhoogd aantal kankergevallen vastgesteld bij mensen die veelvuldig met DDT in aanraking kwamen, zelfs niet bij arbeiders in de DDT-industrie. In de jaren '50, toen men nog echt heavy experimenten deed zonder zich daar veel ethische vragen bij te stellen, heeft men een aantal vrijwilligers gedurende twee jaar elke dag 35 mg DDT laten innemen. GUIDO: Innemen? Dr. Jos: Opeten, oraal! Het resultaat? Niets! (neemt de verstuiver, spuit een wolkje DDT de kamer in en hapt in de lucht als een vis naar zijn voer) Zie je, kan geen kwaad! GUIDO: (kucht en wuift met zijn hand voor zijn mond) En die roofvogels? Dr. Jos: Dat had alles te maken met eerdere, échte vervuilingen, en andere factoren als jacht, eierdiefstal, verlies van habitat enzovoort. Als je de statistieken extrapoleert zie je trouwens dat de dalende trend bij roofvogels al was ingezet decennia voordat DDT voor het eerst werd gebruikt. GUIDO: Wat was er nog? Ha ja: vruchtbaarheidsproblemen. Dr. Jos: Ja, maar daar hebben we het al eens uitgebreid over gehad. Dat moeten je lezers maar opzoeken op de website*. Kortom, alles wijst erop dat DDT volstrekt onschadelijk is. GUIDO: Waarom is het dan verboden? Dr. Jos: Wel, het verbod op DDT was het eerste grote succes van de groene lobby, begin jaren '70. De tijdsgeest was er rijp voor, zeg maar. Men maakte zich in de eerste plaats zorgen om de lange halfwaardetijd van DDT. GUIDO: Dat wil zeggen? Dr. Jos: Dat het heel lang effectief blijft. Kijk, als ik nu straks even de muren van mijn slaapkamer spuit, dan kan er zes maand lang geen enkel insect overleven in mijn kamer. DDT is dus erg krachtig, en daar was men bang van. Ten tweede is er een misselijk makend economisch argument. Voor de pesticide-industrie was het ecologisch bedoelde boek van Carson namelijk een godsgeschenk. GUIDO: Tiens, je zou het tegenovergestelde vermoeden. Dr. Jos: (schudt zijn hoofd) Nee, je moet beter luisteren. Ik heb al gezegd dat DDT een goedkoop product was. De patenten waren verlopen, dus voor de industrie was DDT niet interessant meer. Dankzij dat verbod hebben ze nieuwe, duurdere, veel minder effectieve en uiteindelijk toxischer insecticiden kunnen ontwikkelen. Juist ja, die tabletjes die jij in je slaapkamer hebt. Daar worden nu miljardenwinsten mee gemaakt, terwijl het goedkope alternatief niet meer mag gebruikt worden. GUIDO: Hoe cynisch! Dr. Jos: Zeg dat wel, zeker als je ziet wat de gevolgen zijn voor de Derde Wereld. Ik heb daarnet over Sri Lanka gesproken. In 1963 waren daar dus nog 17 malariagevallen. In 1964 is men in Sri Lanka gestopt met DDT te gebruiken, en tegen 1969 waren er weer 2,5 miljoen besmettingen. In de hele wereld, vooral de ontwikkelingslanden, neemt malaria steeds maar toe: momenteel zijn er 300 miljoen geïnfecteerden, of zo'n half percent van de wereldbevolking. Jaarlijks sterven 2,5 miljoen mensen aan de ziekte, waarvan 1 miljoen kinderen. Reken maar eens uit hoeveel malariadoden Carson op haar geweten heeft sinds DDT werd verboden onder impuls van haar "groene bijbel": ruim 100 miljoen! Da's pas een genocide! GUIDO: Vreselijk. Dr. Jos: (knikt) En we hebben het einde nog niet gezien, zelfs bij ons in het Westen niet. In 1997 is malaria weer opgedoken in Napels, onlangs heeft men in New York af te rekenen gehad met een epidemie van het West Nile Virus, er worden meer en meer gevallen gerapporteerd van airport malaria, ook in Zaventem... GUIDO: (stilte) Dr. Jos: Maar we dwalen af, waarover kwam je nu eigenlijk praten? GUIDO: Over de muggen in mijn slaapkamer, en mijn Vapona-tabletjes... Dr. Jos: (springt recht met de DDT-verstuiver in zijn hand) Over zo'n nichterig luxeprobleem kom jij zeuren terwijl in de warme streken iedereen crepeert? Verwend stuk westerling! (stuift een wolk DDT in mijn richting) Vanonder mijn ogen, wuftzak! GUIDO: (vlucht kuchend de deur uit) (RVC) Dr. Jos beveelt geïnteresseerden volgende verhelderende lectuur aan: Roberts e.a., DDT house spraying and re-emerging malaria, Lancet, jul. 2000 Ross e.a., The DDT question, Lancet, sep. 2000 Majori, The long road to malaria eradication, Lancet, dec. 1999 White e.a., Averting a malaria disaster, Lancet, jun. 1999 Simini e.a., First case of indigenous malaria reported in Italy for 40 years, Lancet, sep. 1997 Attaran e.a., DDT for malaria control should not be banned, BMJ., dec. 2000 Steinberg, It is time to dismiss calls to ban DDT, BMJ., mrt. 2001 Bast e.a., Eco-sanity: a common sense guide to environmentalism, Lanham, 1994 Hunter e.a., Plasma organochlorines levels and the risk of breast cancer, N-Eng-J-Med., 1997 Taverne, DDT - to ban or not to ban?, Parasitol-Today, 1999 Avery e.a., Bring back DDT, and save lives, Wall Street Journal, jul. 2000 West & Campbell, DDT; the synthetic insecticide, Chapman and Hall, 1946
|