Toen we vóór het interview aan een VUB-alumnus vroegen om professor Witte te typeren, kregen we als antwoord: "Ze is klein maar vinnig, en verder wel toegankelijk. En ze heeft dezelfde kapper als Fabiola." Dat eerste klopt, dat tweede ook, maar hoe het met die kapper zit, dat hebben we niet durven vragen. Het zou kunnen, want Els Witte woont al heel lang in het centrum van Brussel...

GUIDO: Doet het je als volbloed Brusselaar geen pijn dat veel Vlaamse studenten nog steeds bang zijn om naar de hoofdstad te komen? Of erger nog: dat ze in Brussel studeren maar in Leuven op kot gaan?

Witte: Vooral toen ik rector was, was dat een fenomeen. Ik kan je geen cijfers voorleggen, maar ik heb wel de indruk dat het tij aan het keren is, onder meer dankzij de uitbouw van het Quartier Latin aan de Beurs. Dat zijn heel goede initiatieven. De Vlaamse studenten in Brussel mogen nu ook gratis op de metro, zodat ze toch wel meer de weg naar het centrum aan het vinden zijn. Maar dat probleem is niet eigen aan de studenten. Er zijn massa's Vlamingen die in Brussel alleen de weg van hun werk tot aan het station kennen. Daar verandering in brengen is niet makkelijk, is een vrij langzaam proces, maar ik denk wel dat het aan het gebeuren is. Er blijven ontegensprekelijk meer studenten hangen in Brussel. Kijk ook naar de jongeren die zich hier komen vestigen. Molenbeek en zo, dat is een place to be aan het worden.

Lessen worden geëvalueerd

GUIDO: Geef jij eigenlijk graag les? Ik kan me voorstellen dat sommige proffen doceren eerder als iets hinderlijks ervaren.

Witte: Nee, ik heb altijd heel graag lesgegeven. Nog steeds trouwens. Het contact met de studenten vind ik interessant, en ik geef graag uiteenzettingen, breng mensen iets bij, probeer inzicht te geven in bepaalde problemen.

GUIDO: Heb je zelf een zicht op je reputatie als lesgever?

Witte: Hier aan de VUB hebben we al heel lang, eigenlijk vanaf dat ik hier ben begonnen (in 1974 - HDP), het 'pedagogische advies', zoals dat toen heette. Dat is inmiddels heel erg gesystematiseerd: na elke cursus hebben de studenten de mogelijkheid om de colleges te evalueren.

GUIDO: Gebeurt dat anoniem?

Witte: Dat gebeurt anoniem, en op vrij grote schaal. Ze moeten een stuk of zes, zeven aspecten van het lesgeven evalueren. Zelf ben ik heel tevreden als ik zie dat dat voor mij eigenlijk altijd al goede evaluaties zijn geweest. Nu is het natuurlijk wel zo dat ik in de eerste kandidatuur colleges geef die enerzijds dankbaar zijn omdat ze zich richten tot grote groepen, maar aan de andere kant wordt juist ook in die colleges geselecteerd.

GUIDO: Een buisvak! Heb je in de loop der jaren de studenten zien veranderen?

Witte: Het is ontegensprekelijk zo dat er wijzigingen zijn. Als je bijvoorbeeld die evaluaties bekijkt, dan zijn de studenten mondiger geworden, wat ik bijzonder positief vind. En dan is er de vraag of de basiskennis waarmee de studenten de universiteit binnenkomen veranderd is. Dat is een vrij complex gegeven. (wikt haar woorden) Daar heb ik toch wel de indruk dat er... verschuivingen zijn.

GUIDO: Da's heel voorzichtig uitgedrukt.

Witte: Nee... (twijfelt) Bon, laten we eens kijken naar de eerste kandidatuur. Daar blijkt toch wel dat een bepaalde basiskennis niet meer in dezelfde mate aanwezig is als in de beginperiode. Voila, da's duidelijk. Maar als ik kijk naar de kwaliteit van thesissen, daar is een sprong in de goede richting te merken. Die sprong is natuurlijk ook gebeurd in het onderzoek zelf, maar de wijze waarop de studenten die evolutie meevolgen, dat vind ik een duidelijke verbetering.

GUIDO: Er wordt wel eens gezegd dat de studenten hun engagement verloren zijn.

Witte: Och ja, wat is engagement hé? Ik denk dat dat engagement er nog altijd is, maar vroeger was dat duidelijker te merken bij een grotere groep studenten. Zich engageren was toen mainstream, een vrij normale zaak. Wat we nu zien hangt samen met de veel competitiever en individualistischer geworden samenleving, die zich weerspiegelt in de studentenwereld. Maar om nu te zeggen dat de studenten zich niet meer engageren... Ze engageren zich anders. De ecologische bewegingen, Artsen zonder Grenzen en Amnesty International, die nieuwe sociale bewegingen hebben toch wel hun aanhang binnen de universiteit.

Een examen is geen oogwenk

GUIDO: Hoe ga jij om met brossers?

Witte: Aan een universiteit zitten volwassen mensen. En als die volwassen mensen vinden dat een les hun om een of andere reden niet veel bijbrengt, dan is het hun volledige vrijheid om weg te blijven. Maar als dat niet het geval is, als ze wel iets aan die lessen zouden kunnen hebben, dat vind ik dat heel jammer. De gelegenheid wordt geboden, en college volgen is volgens mij toch een belangrijke stap in het zich goed eigen maken van de stof. Tja, dan is brossen gewoon dom. Maar je mag niet vergeten dat ook het studeren aan het veranderen is. Daar wordt nu ook meer geshopt dan vroeger. Studeren wordt meer en meer gecombineerd met werken, en ook daar komt dat individualisme om de hoek kijken. Dat uit zich ook in het al dan niet naar de cursus komen.

GUIDO: Hoe zien je examens eruit?

Witte: In de kandidaturen is de groep waaraan ik lesgeef zo groot, dat ik onmogelijk de examens mondeling kan afnemen. Daar geef ik eerst een schriftelijk examen, waarna de studenten die dat willen het nog mondeling kunnen komen voortzetten. Op die manier bied ik hen alle kansen, denk ik.

GUIDO: Grijpen veel studenten die kans?

Witte: Dat is toch redelijk wat, zeker in de eerste kandidatuur. Degenen die 12 of meer kregen, die zie ik uiteraard niet, maar studenten die tussen 7 en 11 hebben gehaald, daarvan komen toch wel de meesten nog eens langs.

GUIDO: Ervaar je het niet als een verpletterende verantwoordelijkheid om in een oogwenk een beslissing te nemen die een grote invloed kan hebben op de toekomst van een student?

Witte: (fel) Die beslissing gebeurt niet in een oogwenk! Er is dat schriftelijke examen, toch wel een bladzijde of vier, vijf, waar ik twintig minuten per kopij aan zit te verbeteren. Is dat een oogwenk? Dan krijgen ze de kans om hun examen mondeling te komen voortzetten: ook nog eens een kwartier. En dan is er nog de tweede zittijd, waarin juist hetzelfde gebeurt. Als je dat allemaal optelt, ben je tot een uur bezig per student. Een oogwenk zou ik dat niet durven noemen. Maar dat het een grote verantwoordelijkheid is, dat spreekt voor zich.

GUIDO: Wat doe je met een student die voor je ogen zit te sterven van de zenuwen?

Witte: Die geef ik een blad papier, en die mag even in het vertrek hiernaast gaan zitten om z'n vraag voor te bereiden.

Zuilen neerhalen

GUIDO: Wat is de eigenheid van de VUB, vergeleken met de andere Vlaamse uniefs?

Witte: Vroeger speelde de verzuiling een veel grotere rol. In de jaren '70 en '80 werd het vrijzinnige karakter van de VUB heel sterk benadrukt. Die ideologie was heel duidelijk aanwezig. Maar vanaf de jaren '90 is die ideologische stempel veel minder sterk geworden. De universiteiten rekruteren vandaag veel meer op regionale dan op ideologische basis. De VUB rekruteert vooral in Brussel en Brabant. En in verschillende domeinen hebben wij een goede reputatie opgebouwd, wat ook aantrekt.

GUIDO: Toen jij rector was, heb je over alle zuilen heen gepleit voor een samenwerking met de Katholieke Universiteit Brussel. Maar die is er niet gekomen...

Witte: Ja, de verzuiling is afgenomen, maar helemaal verdwenen is ze niet, want anders zou er allang een samenwerking zijn. Dan zouden de katholieke invalshoek en Leuven daar niet zo'n grote rol in gespeeld hebben. Je hebt gelijk dat ik die ontzuiling toch wel wat moet relativeren. Ik geef gerust toe dat dat een van de mislukkingen was van mijn rectoraat. Ik vond dat de tijd rijp was om de Vlaamse universitaire aanwezigheid in Brussel uit te bouwen en te versterken. Maar goed, andere krachten werken blijkbaar ook nog altijd...

(HDP)

<