Desmond Morris, een Britse bioloog, maakte in 1967 furore met het boek "De Naakte Aap", waarin hij de mens bekijkt vanuit zoölogisch standpunt. Hij beschouwt de mens als een unieke primatensoort, en probeert zijn typische gedrag vanuit de instincten te verklaren, zonder zich te storen aan de maatschappelijke en culturele conventies die wij mensen onszelf opgelegd hebben. Interessant! Ter gelegenheid van Valentijn overlopen we eens hoe hij het verleidings- en paargedrag van de naakte aap bekijkt.

Evolutie
Je hoort het doorgewinterde playboys wel eens verkondigen aan de toog: "De mens is niet gemaakt om monogaam te wezen." Dat is tegelijkertijd waar en niet waar. Om een antwoord op die vraag te vinden, moeten we teruggaan naar de nacht der tijden. Zo'n drie miljoen jaar geleden hingen onze voorvaderen vrolijk slingerend in de bomen, genietend van bessen en bladeren, en ondertussen zoveel mogelijk wijfjes dekkend. Monogamie? Ho maar, hoe meer er in het rond geneukt werd, hoe meer kans op nakomelingen. Dat waren de tijden! De succesvolle productie van een nageslacht is tenslotte het biologische doel nummer één van seks.

Na verloop van tijd daalden een paar van die primitieve tarzans uit noodzaak uit de bomen neer, en ze gingen op de prairies leven. Hier was het een stuk minder idyllisch: van gras alleen kan je niet leven. Die primaten werden omnivoor, en gingen jagen. Nu is een apenlijf maar een mager jachtwerktuig vergeleken met de atletische machines die luipaarden en leeuwen zijn. Om succesvol te jagen, moest de primaat dus zijn verstand gebruiken. De hersenen werden groter om aan die denkbehoefte te voldoen, en daar was een lange ontwikkeling voor nodig: een langere 'jeugd'. De jongen waren veel langer afhankelijk van de ouders, zeg maar van de wijfjes, want de mannetjes hadden wel andere dingen aan hun hoofd. Dankzij hun nieuw verworven verstand, konden de mannetjes samenwerken. Ze gingen rechtop lopen en wapens gebruiken. De primitieve mens - de naakte aap - was geboren.

Paarvorming
Het is precies die evolutie die ons van de zorgeloze polygamie heeft afgebracht. De jarenlange fase van hulpeloosheid die een pasgeboren naakt aapje moet doorlopen, vraagt een sterk moedergevoel. Terwijl het mannetje jaagt, wil hij zeker zijn dat zijn nageslacht goed verzorgd wordt. Daarom zoekt hij een vaste partner, die het exclusief beheer krijgt over de kroost. En toevallig werkt het ook andersom: in die situatie kan het kind een zodanig lange relatie met de moeder opbouwen, dat het na de puberteit in een soort 'relatielacune' valt. Die lacune wordt dan opgevuld met het zoeken naar een duurzame relatie met een vrouwtje. Paarvorming. Monogamie, met andere woorden. Die playboy van aan de toog grijpt dus terug naar zijn oerinstincten uit het vroegste stadium van menselijke evolutie, toen we nog krijsend van boomtak naar boomtak slingerden.

Seks wordt sexy
Nu is die hele monogamie voor veel naakte apen en apinnen een hele opdracht. In ieder van ons schuilt nog wel een stukje boomslingeraar die tussen twee eetpartijen door vlug eens een wippertje placeert. Om die oeroude tendens te onderdrukken (want promiscuïteit werkt belastend op de paarvorming, wat dan weer de kansen van het nageslacht verkleint, en dat is slecht voor de soort) heeft de evolutie ervoor gezorgd dat seks meer sexy werd. Want goede seks bevordert het paargevoel.

Het lichaam van de naakte aap is een mijnenveld van erogene zones. Lippen, borsten, tepels, schaamstreek, geslachtsorganen, oorlellen... Neem nu die oorlellen. Geen enkele andere primatensoort heeft die hangen, die lijken enkel en alleen ontstaan te zijn om aan te sabbelen bij het voorspel. Voorspel, nog zoiets. Kijk eens naar de geslachtsdaad bij chimpansees: het vrouwtje steekt haar paradijs omhoog, het mannetje bestijgt haar, ramt in Uzi-stijl een keer of tien, en nog geen minuut later wandelen ze geeuwend elk een andere richting uit. En dat lukt dan nog enkel en alleen wanneer het vrouwtje loops is. Het vrouwtje van de naakte aap is daarentegen zo goed als constant beschikbaar, dus eigenlijk heeft het mannetje geen excuus om vreemd te gaan. En dan is er nog dat volstrekt unieke verschijnsel bij de menselijke soort: het vrouwelijk orgasme.

Klaartje komt klaar
Afgezien van de ejaculatie is het vrouwelijk orgasme fysiologisch gezien vrijwel identiek aan dat van de man. Je zou het zelfs een biologische imitatie van mannelijk gedrag kunnen noemen, en dat is volstrekt uniek in de dierenwereld. Vrouwtjes ondergaan gewoonlijk de geslachtsdaad, maar dat is bij de naakte aap wel even anders! Het vrouwelijk orgasme heeft dan ook wel degelijk nut, en dat op twee vlakken.

Om te beginnen is er die noodzaak tot hechte paarvorming waar we het al over hadden. Seks wordt sexy en bevestigt de paarvorming. Dat kan natuurlijk alleen maar als beide partijen er plezier aan beleven, en vandaar die nieuwe verworvenheid van het vrouwtje. Helemaal optimaal is het nog niet, daar heeft de evolutie nog wat werk te verrichten. Mannen lijken nog sterk op hun collega-primaten: zij kunnen de klus klaren binnen luttele seconden. Vrouwen hebben daarentegen tussen de 10 en 20 minuten nodig om een orgasme te bereiken. Precies om dit coördinatieprobleem te omzeilen heeft de naakte aap het voorspel ontdekt, waarbij de erogene zones bewerkt worden.

Maar er is nog een veel prozaïscher nut van het vrouwelijk orgasme. De naakte aap loopt rechtop. Stel nu eens dat vrouwen even weinig onder de indruk van de geslachtsdaad zouden zijn als die chimpanseewijfjes van daarnet. Dan zouden ze na de daad geeuwend rechtstaan, wegwandelen en dan zou al het sperma gewoon weglopen. Niet gezond voor de voortplanting! Vandaar het uitputtende orgasme: de vrouw blijft liggen (naspel zowaar!) en de spermatozoïden kunnen, ongehinderd door de zwaartekracht, hun epische tocht eicelwaarts aanvatten.

Oersignalen
De mandril is een wonderlijke aap. Hij heeft een zeer karakteristiek aangezicht, met een lange, rode neus en blauwe wangen. Dat is mooi voor de liefhebbers van natuurfilms, maar eigenlijk is het een nauwelijks verbloemd sekssignaal. Als we bij diezelfde mandril eens onder de gordel kijken, zien we - met een schok van herkenning - een lange, rode penis met aan weerszijden blauwe scrotumhuid. Met andere woorden: het aangezicht van de mandril is een imitatie van zijn geslachtsorgaan, hetgeen de mandrilwijfjes naar het schijnt bijzonder sexy vinden.

Die rare mandrillen, reageren wij dan hoofdschuddend. Lach niet te vlug, want bij ons is het zo mogelijk nog erger gesteld!

Borsten, billen en lippen
Wijfjesprimaten zijn niet echt subtiel als ze loops zijn. Ze tonen hun achterste aan de mannetjes, en bij sommige soorten zijn op dat moment de schaamlippen gezwollen tot groteske proporties. Het mannetje dat dan nog niet doorheeft wat de bedoeling is, is stekeblind. Bij de naakte aap ligt het anders. Die loopt rechtop, en ook de coïtushouding gebeurt gewoonlijk niet op z'n hondjes (of op z'n aapjes). De vrouw moet dus andere lokmiddelen gebruiken. Goed, we overschouwen eens het vrouwenlichaam, en wat onmiddellijk opvalt zijn uiteraard de grote, ronde borsten. Weer zo'n unicum voor de mens: geen enkele andere primaat heeft die rondingen. Apinnenborsten zijn gewoon platte zakken. Waarvoor dienen die ronde borsten dan? Heel simpel: vergelijk ze met de billen en je hebt het antwoord. De borsten van een vrouw zijn een imitatie van de billen in de oer-paarhouding, zoals bij de primaten. En hoewel de meeste vrouwen zich daar helemaal niet van bewust zijn, accentueren ze dit effect maar al te graag, denk maar aan de wonderbra.

Maar dat is nog niet alles. Nog zo'n unieke vondst van het menselijk lichaam zijn de lippen. Als je de mond van de naakte aap vergelijkt met die van de andere primaten, merk je onmiddellijk de dikke, rode, vochtige omgekrulde lippen, die scherp afgelijnd zijn van de rest van het gezicht. Bij zwarten is dit effect nog duidelijker. Zo'n lippen hebben geen enkel praktisch nut en zijn zeer kwetsbaar, en de verklaring moet hier dus ook onder de gordel worden gezocht. Als compensatie voor de seksuele signalen van de primatenwijfjes, zijn de rode lippen niets meer of niets minder dan een imitatie van de schaamlippen (de naam alleen al!) Ook hier zullen vrouwen dit seksuele signaal onbewust versterken, door het gebruik van lippenstift.

Zoutzuur
Op het eerste gezicht banale, doordeweekse feiten kan je zo verklaren wanneer je teruggaat naar die primaire seksuele prikkels. Kinderen zijn dol op zoetigheid: als je ze hun gang zou laten gaan, zouden ze enkel en alleen snoep eten. Met de puberteit komt daarin een kentering. Zoetigheid blijft lekker, maar de smaak verschuift toch enigszins naar meer zoute en kruidige etenswaren. Precies die zoute en kruidige smaak die met het seksgebeuren gepaard gaat dus: de smaak past zich aan aan de seksuele rijpheid.

Met geuren is het hetzelfde. Doe zelf de test: neem twee flesjes parfum: een flesje musk en een flesje met een zoete geur. Vraag aan een kind welke van de flesjes het lekkerste ruikt, en het zoete geurtje zal veruit het beste scoren. Vraag hetzelfde aan je zus van 16, en ze kiest vrijwel zeker voor de fles musk. Onbewust, zonder dat ze daarbij per se visioenen van glimmende blote-mannenlijven voor zich ziet opdoemen.

Cultuur en beschaving
Desmond Morris bekijkt de mens vanuit zoölogisch standpunt. Alle bovenstaande observaties houden geen enkele rekening met cultuur en beschaving. Dat is natuurlijk een zeer eenzijdige benadering, maar wél een die ons een inzicht kan geven in ons instinctief gedrag. Uiteraard heeft de beschaving een invloed op menselijke gedrag die zowat even belangrijk is als onze genetische erfenis uit de evolutie. Met name het Christendom en de Islam hebben het beeld van de mens op zijn eigen relaties en seksualiteit bijzonder grondig veranderd. Maar geen enkele levensbeschouwing zal ooit iets kunnen veranderen aan het feit dat de mens blijft wat hij is: de naakte aap, de merkwaardigste aller primaten.

(JC)

"De Naakte Aap" van Desmond Morris is uitgegeven bij A.W. Bruna & Zoon. Het is niet meteen een romantisch valentijnscadeau, maar het is wel een fascinerend leesboek voor wie de oerwortels van zijn eigen gedrag wil leren kennen.

Wie huivert van de weinig eerbiedige kijk van Morris op de mens, is misschien meer gediend met een van zijn schitterende boeken over het verrassende gedrag van dieren. Vraag in de bibliotheek eens naar "Waarom hebben zebra's strepen".