Darwin's nightmare

Niet alleen Darwin zal nachten liggen woelen na het zien van deze hallucinante documentaire van de Oostenrijkse cineast Hubert Sauper. Darwin's Nightmare is een messcherpe aanklacht die de desastreuze gevolgen in kaart brengt van de victoriabaars-visindustrie
 in een Tanzaniaans stadje.

Saupers hartverscheurende film begint in de Spartaanse controlekamer van de luchthaven van Mwanza, aan de oever van het Victoriameer. Een man slaat een bromvlieg plat tegen het raam, het begin van een schokkende fly-on-the-wall documentaire. Via gesprekken met Russische piloten, hoertjes, vissers en straatkinderen wordt de cynische economische realiteit duidelijk. De victoriabaars, een agressieve uitheemse vis die de laatste halve eeuw zowat al het andere leven uit dit tropische Afrikaanse meer heeft opgevreten, wordt gevangen en schoongemaakt. De filets worden overgevlogen naar Europa en Japan; de koppen en graten gaan naar de lokale bevolking. En eenmaal de louche Russische cargopiloten hun vrachtje hebben gedropt in het rijke Noorden, smokkelen ze in hun vrachtvliegtuigen wapens Afrika binnen, die hun weg vinden naar lokale conflicthaarden. Het is een deprimerende vicieuze cirkel. Een probleem zonder oplossing ook, want zonder die vishandel zou de gemeenschap al helemáál ten dode opgeschreven zijn, wat er een pijnlijke paradox van maakt.

Hubert Sauper registreert alles op een kil, contrastrijk en korrelig beeld, wat er een bijwijlen ondraaglijk vuile, harde film van maakt. Sommige beelden zijn moeilijk van je af te schudden, zoals de vrouw die met haar blote voeten enkeldiep in de krioelende maden staat terwijl ze viskoppen te drogen hangt, en zegt: "Mijn leven is goed, want ik heb een job." Of de straatkinderen die dolblij zijn wanneer ze een metalen emmer vinden. Later blijkt waarom: ze smelten er de plastieken visverpakking in, zodat ze die kunnen opsnuiven. En in hun chemische roes worden ze vaak verkracht op straat. Kortom, 'nachtmerrie' is geen overdreven woord voor deze ontluisterende documentaire over een vergeten uitwas van de globalisering van de wereldeconomie.

 (JC)