Image
28/02/2012

Hoe kreeg de neanderthaler van Spy na 40.000 jaar een eigen gezicht?

 


 

Sinds begin dit jaar heeft het onooglijke Naamse dorpje Onoz er een inwoner bij. De man heet Spyrou en hij is een neanderthaler. Een team van Belgische wetenschappers en Nederlandse artiesten bouwde een hyperrealistische reconstructie op ware grootte van hoe de mens van Spy - want over die 40.000 jaar jonge Waal gaat het - er moet hebben uitgezien. Toen Spyrou, op doortocht naar zijn nieuwe thuis in het EHoS-museum in de provincie Namen, in de bloemetjes werd gezet in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel, gingen wij praten met de makers.
 
"Té vriendelijk konden we 'm ook niet maken, want dan krijg je een naakte vent die breeduit staat te grijnzen."
 
 
In 1886 vonden Maximin Lohest en Marcel De Puydt in de grot van Spy een aantal prehistorische menselijke resten. Na analyse bleek het om een soort te gaan die grondig verschilt van de moderne mens. De 'mens van Spy' was een neanderthaler.
 
Virtueel skelet
 
De beenderen werden gedateerd: de neanderthalers van Spy zijn ongeveer veertigduizend jaar oud. Toen de erfgenamen van Lohest de resten in 1994 aan de Belgische staat schonken, kwamen ze terecht in de collectie van het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel, je weet wel, het museum met de dino's. Daar werd het plan opgevat om de beenderen met moderne wetenschappelijke inzichten grondig te heronderzoeken, wat gebeurde tussen 2003 en 2008 onder leiding van paleo-antropoloog Patrick Semal. "Ons onderzoek bracht aan het licht dat er in de 19de eeuw in de grot van Spy niet alleen twee onvolledige skeletten van volwassen neanderthalers zijn gevonden, Spy I en Spy II, maar ook resten van een kind jonger dan 20 maanden, die we Spy VI noemen," aldus Patrick.
 
Hoewel geen van de skeletten van Spy volledig is, bleek Spy II toch compleet genoeg om als basis te dienen voor een volledige reconstructie. Die reconstructie verliep in de eerste plaats virtueel, en daarvoor werd onderzoekster Tara Chapman van de ULB ingeschakeld. "In ons labo hebben we het skelet van Spy II virtueel opgebouwd op de computer," vertelt Tara. "Voor de ontbrekende beenderen hebben we ons gebaseerd op resten van neanderthalers die elders in Europa zijn gevonden, die we dan hebben gescaled op maat van Spy II. Vervolgens hebben we een biomechanische analyse gemaakt, zodat we ons een idee konden vormen van hoe de neanderthaler liep."
Werd de software speciaal voor dit project ontwikkeld? Tara verduidelijkt: "Nee, we hebben clinical evaluation tools gebruikt die we ook bezigen om de mobiliteit van mensen te onderzoeken die aan allerhande spierziektes lijden. Zo zijn we uiteindelijk uitgekomen bij een volledig virtueel skelet van de mens van Spy. En dat hebben we dan laten uitprinten in 3D." Pardon? Uitprinten in 3D?! "Inderdaad," lacht Tara, "met een speciale laserprinter die laag per laag het skelet heeft uitgesneden in een speciale kunststof. Dat nam 36 uur in beslag. Op basis van de individuele beenderen hadden we geschat dat de neanderthaler 1,59 meter groot zou zijn, maar ons model bleek uiteindelijk maar anderhalve meter hoog."
 
Griezelig echte reconstructie
 
Het skelet van Spy II werd twee keer 'uitgeprint'. Eén exemplaar ging naar het Museum voor Natuurwetenschappen. Het andere verhuisde naar Nederland, naar het atelier van de excentrieke tweelingbroers Adrie en Alfons Kennis, kunstenaars die zijn gespecialiseerd in het vervaardigen van hyperrealistische reconstructies van oermensen op ware grootte. Zij toverden het skelet van Spy II om tot de griezelig echt lijkende Spyrou. Hoewel de broers allebei behoorlijk extravert en aanstekelijk enthousiast zijn, is het toch meestal Adrie die het woord voert. Ook wanneer GUIDO de vragen stelt.
 
GUIDO: Jullie bedrijf heet 'Kennis & Kennis Reconstructions'. Is paleo-artiest een beroep waarvan je kan leven?
Adrie: Nou en of. Wij werken voor verschillende museums, voor National Geographic... De reconstructie van de Oostenrijkse ijsman Ötzi is bijvoorbeeld ook van ons.
GUIDO: Hoelang hebben jullie aan Spyrou gewerkt?
Adrie: Zes maanden, met z'n tweeën. Het probleem begon eigenlijk al toen we het skelet geleverd kregen. De wervelkolom zat helemaal vast, zodat we 'm geen houding konden geven. Toen hebben we die ruggengraat wervel per wervel doorgezaagd en er kraakbeen tussen geplaatst. Dan moesten we nog op zoek gaan naar een juiste houding. Je moet er rekening mee houden dat we een voorstelling gingen maken van een naakte man, wat toch altijd een beetje tricky is, zeker als je weet dat er veel kinderen naar het museum zullen komen waar hij wordt tentoongesteld. We wilden hem een ontspannen pose geven. We hebben allerhande foto's bekeken van inboorlingen op verschillende continenten, tot we een beeld vonden van een naakte Papoea die er heel ontspannen bij stond. Dat is de houding die we Spyrou hebben gegeven. Vervolgens was het de beurt aan de spieren. Je moet weten dat wij het geluk hebben dat bij ons in de buurt een taxidermist werkt, en die kreeg juist een dode chimpansee aangeleverd. Toen we dat hoorden, zijn we er als de weerlicht naartoe gehold, om de spieren van die aap te bestuderen. We hebben ook een hoop foto's van bodybuilders bekeken, want de neanderthalers waren gespierde knapen. Uiteindelijk hebben we in klei de spieren aan het skelet 'geplakt' met behulp van een Acland-anatomie-atlas. En daarna zijn we aan het hoofd begonnen.
GUIDO: Doen jullie alles samen, of hebben jullie een strikte taakverdeling?
Adrie: Nee hoor, dat loopt door elkaar. In het geval van Spyrou heb ik het hoofd gemaakt en Alfons de voeten, maar bij het volgende project zou het evengoed omgekeerd kunnen zijn. Hij maakt het rechterbeen, ik doe het linkerbeen, maakt niets uit. Maar goed, het hoofd dus. Daarvoor hebben we de Manchestermethode gebruikt, waarbij je met een aantal punten op de schedel de huiddikte aangeeft. We wilden Spyrou een vriendelijk gezicht geven, ver weg van de stereotiepe neanderthaler als ruige woesteling. Ook toen zijn we gaan googlen, en tot onze verbazing bleven we allebei hangen bij een foto van Sean Connery...
GUIDO: (lacht)
Adrie: Ja, die man heeft een sympathieke glimlach die we perfect bij onze Spyrou vonden passen. Hij mocht ook niet té hard glimlachen, want een naakte vent die breeduit staat te grijnzen, dat heeft meteen weer iets vulgairs. Het is subtiel werk hoor, we hebben daar goed over nagedacht. Misschien vind je bijvoorbeeld dat Spyrou verhoudingsgewijs nogal grote en brede voeten heeft. Nou, dan moet je maar eens bedenken dat die man nooit schoenen heeft gedragen. Die heeft niet van die tere puntvoetjes als wij. Een neanderthaler ziet er niet uit als een blanke man die van onder de douche stapt. Voor de huid maken we altijd eerst afdrukken bij levende mensen, zodat de poriën en rimpels er realistisch uitzien. Een favoriet slachtoffer is onze eigen moeder, die een prachtig rimpelgezicht heeft. Voor Spyrou konden we haar helaas niet gebruiken, want de neanderthaler van Spy was niet zo oud toen hij stierf, dus hij kan nog niet veel rimpels hebben gehad. Toen was het kleimodel klaar. Daar gaat dan rubber omheen, en een steunkap, en dan blijft er een mal over. Die hebben we gevuld met hars, de mal gaat dan in een molen om de siliconen in elk hoekje en kantje te laten terechtkomen, en daaruit komt de siliconenversie tevoorschijn. Uiteraard is het werk dan nog niet afgelopen. Op de siliconenfiguur doen we de uiteindelijke afwerking. Zo zijn we drie dagen bezig geweest met één voor één alle haartjes in te planten. We hebben geen menselijk haar gebruikt. Het haar op z'n hoofd komt van een Schotse hooglander, en z'n baard is yakhaar.
GUIDO: En z'n schaamhaar?
Adrie: (lacht) Wat voor een blad is dat eigenlijk, Guido Magazine? Als je 't echt wil weten: Spyrou z'n schaamhaar komt ook van een yak.
 
Wie de neanderthaler Spyrou live wil bewonderen, kan terecht in het gloednieuwe EHoS-museum in Onoz, een deelgemeente van Jemeppe-sur-Sambre, vlak bij de grot van Spy.
 
www.hommedespy.be
 
 
(HDP)

Comments

JOBS & STAGES

Dienst Geneesmiddelenonderzoek zoekt proefpersonen

Op zoek naar een studentenjob waarbij je mensen helpt en bovendien bijdraagt aan betere geneesmiddelen? [...]

Op bedrijfsbezoek bij Croky: "100% Belgisch!"

Moeskroen. Het is een naam die wel eens valt in voetbalmiddens, maar verder konden we er ons niet veel [...]

  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider
  • Slider

SOCIAL

Poll

Wanneer start jij met blokken?

 Ik ben al lang bezig
 Vandaag, beloofd!
 Morgen, zonder excuses!
 Ik heb nog tijd genoeg

Job in the picture

  • Slider
  • Slider
  • Slider

GUIDO NV is het nummer 1 Belgische niche-mediabedrijf naar de doelgroep jongeren (studenten in het bijzonder), scholieren en Young Starters

Bruiloftstraat 127, 9050 Gentbrugge
Tel.: +32 (0) 9 210 74 84